Каржы сауда лексикасы соңғы

75 ТҮРКІ ҚАРЖЫ-САУДА ЛЕКСИКАСЫ «Общерусская денга образовалась XV в. в итоге длительнего процесса экономического и политического развития Руси, резуль­ таты которого лишь отчасти проявляются в истории денежных систем» (Янин 1956: 26). Ғалым көрсеткендей экономикалық байланыс негізінде Русьте және оның әр өңіріндегі жеке князьдіктерде түркі ақшалары қолданысқа кіре бастады, оның ішінде Жошы алтыны, Жошы дирхамы (Джучидский дирхем) бар. Көрші елдердің ақшасы кірген сайын жергілікті ақшалар құнсыздана бастады, орыстың кунасы да 1410 жылда әлсірей бастады: «Если мы заинтересуемся судьбой других русских систем, около того же 1410 г., то сможем сделать весьма интересное наблюдение. В 1410 году происходит отказ от «кун» и также переходят к использованию в обращении иноземной монеты... Монетное обращение на территории великого княжества Рязанского начинается с использования больших масс джучидских дирхемов (Узбека и Джанибека)... Эту норму (1,50 гр.) в 80-годах XIV в. сохраняют многочисленные дирхемы Токтамыша» (Янин 1956: 27). Енді кейінгі кезеңдердегі алтынды (алтынникті) алты сөзімен байланыстырып, Алтынордамен болған тәуелді экономикалық бай­ ланысты жоққа шығарып тырысуларымен қатысты болуы мүмкін. Ғалымдардың қорытынды жұмысы ретінде оның алты сөзімен емес, көне түркі алтын ұғымымен байланысты екендігі келесі тұ­ жырымдарда айтылды: Утверждением некоторых авторов о прямом заимствовании алтына как счетного понятия от татар вместе с денгой противоречит отсуствие в татарском языке самого слова алтын, которое по всей вероятности, создано в русском языке на основе татарского слова. К тому же существование татарского денежнего счета на шесть единиц вообще ничем не доказано (Спасский 1956: 14). Қазақ тіліндегі алтынның түрлері. Бір топ атаулар алтынның әртүрлі құймаларын білдіреді: алтын жамбы, құйма алтын, сом алтын – алтын құймасы; алтын тайтұяқ, тайтұяқ алтын – тай тұяғының үлкендігіндей мөлшерде құйылған алтын; аттұйяқ, аттұяқ алтын – үлкен жылқы тұяғымен барабар алтын құймасы; түйме алтын – түйменің өлшеміндей алтын кесегі; қой тұяқ алтын: қой тұяғы формасында құйылған кесек алтын; қой бас ділдә :