Каржы сауда лексикасы соңғы

198 ТҮРКІ ҚАРЖЫ-САУДА ЛЕКСИКАСЫ голóдного (букв. богáтый бéдного) не разумéет»; Байгъа инанма, сувгъа таянма «Богачý не доверяйся, на вóду не опирáйся» (КумРС 42); қарайым т. бай «бай» (КРПС 98); қырым татар т. бай «бай» (КТРС 343); қырғыз т. бай: Бай билгенди кул да билет, айтайын десе эрки жоқ «Бай білгенді құл да біледі, айтайын десе еркі жоқ» (КРС 94); қарашай балқар т. бай ; ноғай т. бай (НРС 66); қарақалпақ т. бай : Бай баласы байға усар, байланбаған тайға усар «Бай баласы байға ұқсар, байланбаған тайға ұқсар» (КкРС 77); татар т. бай : Бай өчен тырыша, ярлы ярлыга булыша «Бай для бая старается, бедный бедному помогает»; Бай барын бирмәс, ярлы карап тормас «Богатый, имея, ничего не даст, а бедный, не раздумывая, последнее отдаст»; Байда күрсә котлы булсын, ярлыда күрсә кемнеке? «На богатом увидят, поздравит с обновкой, на бедном увидит, спросит «чье одел?»; Байның коды булганчы, этнең улы бу «Будь лучше собачьим сыном, чем рабом бая» (ТатРС 72); башқұрт т. бай : Иртә торған бай булған, һуңлап торған хур булған «Ерте тұрған бай болған, соңыра тұрған қор болған» (БТҺ 107). Түрікмен т. бай : Байың ағзы ғышық болса да, сөзи доғры «Байдың аузы қисық болса да сөзі дұрыс» (ТРС 66); гагауз т. бай «ер адамға қарата айтылатын қаратпа сөз (мырза)» (ГРМС 68); түрік тілінде bay «ер адамға қарата айтылатын сөз; ер адам; мырза» (ТурРС 103). Өзбек т. бой ; ұйғыр т. бай ; сарыұйғыр т. пай (Малов 1957: 86). Алтай т. бай : Кижи кижиле бай «Человек человеком богат» (АРС 98); хакас т. пай «бай» (ХРС 140); тува т. бай : Ядыыны бай кээргевес (посл.) «Богатый не жалеет бедного» (ТувРС 85). Якут т. баай «бай»; бай - «баю»: байан-тайан олор «бай, бақуатты өмір сүру» (ЯРС 60). Чуваш т. пуй - «баю»; пуян «бай»: Вăрман пек пуян çук, уй пек асли сук (посл) «Нет ничего богаче леса, нет ничего просторнее поля». Керхи пуян хел ăшши (посл.) «Осеннее обилие – теплота на зиму» (ЧувРС 322). Моңғол тілінде баян ; халқа., бурят. баян , қалмақ. байн , дагур. байин «бай» (ЭСМЯ 80). Көне түркі тілінде де бай сөзі бүгінгі мағынада қолданылған (ДТС 85). Диуани лұғатит түркте тіпті мақалда кездеседі: Қырқ йылқа бай чығай түзлинүр «Қырық жылда бай мен кедей теңесер» (Ercilasun, Akkoyunlu 2015: 150).