Каржы сауда лексикасы соңғы

153 ТҮРКІ ҚАРЖЫ-САУДА ЛЕКСИКАСЫ «К тому же следует заметить, что названия денежных единиц неустойчивы: они изменяются с течением времени, неодинаковы они и на разных территориях. Например, в русском языке грошом называлась монета достоинством или в две копейки, или в полкопейки. Ср. также тюркск. тенге, которое имеет разные значения в разных языках. В казахском, татарском, башкирском, чувашском языках так называется «рубль», а в диалектах казахского языка, в каракалпакском, туркменском (в последнем это слово звучит тенне) языках так называется «двадцатикопеечная монета». В некоторых языках оно значит «деньги» вообще» (Добродомов 1967: 367). Орыс тіліндегі деньга, деньги сөзінің түбі түркінің теңге сөзі­ нен келгені белгілі.Алтынорда дәуірінде Русь еліне деньга болып өтті. Мәселен, Фасмер орыс тілінде деньга және тенка ұғымдары 1361 жылдан бері бар екенін айтып, оның татар, шағатайшадан кіргенін алға тартады: «Древнерусская деньга , также тенка «монета», заимствованы из татарского и чагатайского теңке «деньги, серебреная монета» (Фасмер I 1986: 499). Добродомов та оны түркі деп, Алтынорда дәуірінде кіргенін алға тартады: «К тюркскому слову теңге восходит русская деньга «монета, достоинством в полкопейки» (слово известно по памятникам русской письменности с XIV века, когда на Руси после почти трехвекового перерыва возобновилась чеканка собственной монеты по золотоордынским образцам). От деньга происходит общее название деньги» (Добродомов 1967: 367). Теңге 1993 жылы ресми валюта болып бекітілгені бекер емес, бұл атау көне дәуірлерден бері қазақ даласында қолданылып келді, тіпті Алтынорда дәуірінде орыс тіліне кіріп, денга деген ақша болып қалыпасты. Теңге де қазақ даласындағы алғашқы ақша емес. Ұлы Жібек жолы бойында орналасқан ежелгі қазақ даласында сауда, айырбас ертеден қалыптасқан. Көшпенді қазақ халқы мал, бағалы аң терілері, алтын, күміс кесектерін де тауар айналымы ретінде пайдаланған. Ұсақ бөлшек саудада көбіне мыс, бақып монеталары да қолданылды. Белгілі археолог К.Байпақов жетекшілік еткен зерттеу тобының археологиялық қазба жұмыстарының нәтижесінде, Отырар алқабындағы Күйік-Мардан