Каржы сауда лексикасы соңғы

146 ТҮРКІ ҚАРЖЫ-САУДА ЛЕКСИКАСЫ Куница «зверек» древ. русс. куна «денежная единица» пер­ воначально означало «куний мех, стоящий один дирхем», затем куны (множ.) «деньги»: укр., белор. куна, болгар. куница, серб, хорв. куна «куница, мех куницы», польс. куна «куница; определенная форма платы»; хорват куна «Хорватияның ұлттық валютасы» (ЭСРЯ II (Фасмер) 417). Орыс тіліндегі куны сөзінің екінші мағынасы мен тиынның осындай құбылысы жайлы Добродомов та жазады: «Древнейшие русские названия денег связаны с разного рода названиями животных: скотъ, куны, бЪль (последние два от наз­ ваний пушных зверков). Подобный перенос значения отмечается в тюркских языках, где слово тин (В. В. Радлов «Опыт словаря тюркских наречий» т. III, стр. 1360-1361) в татарском, казахском и уйгурском языках имеет значение «белка» и «копейка». Ср. также удмуртск. коньы «белка» и «копейка». Такой переход значений, вероятно, был вызван сходными условиями экономической жизни, при которых в качестве денег выступали шкурки пушных зверей» (Добродомов 1967: 366). Манжұр тілдерінде де «тиін» мағынасындағы лейн сөзі «тиын» мағынасына ие, сол сияқты остяк (ханты т.) тілдеріндегі таңге 18 сөзі екі мәнге ие. Черемис, пермяк, зыряндарда ур сөзі «тиін» және «тиын» деген семаны білдіреді (Räsänen 1969: 470; ЭСТЯ III 181; ҚЭС 186). Тиын сөзінің этимологиясына қатысты деректер өте аз. Рәсәнен, оның манжұр, тұңғыс тілдерінен келген деп анықтайды (Räsänen 1969: 470a). Ал ЭСТЯ авторлары мұның фонетикалық дәлелдері жоқ екенін алға тартып, тиынның тиін деген мағынаға ие болуы тиын терісінің саудада пайдалануына байланысты деп тұжырымдайды (ЭСТЯ III 181). Добродомов болса теңге мен тиын сөздерін бір деп алға тартады: «Если учесть то обстоятельство, что названия денежных единиц могут образовываться от названий пушных зверей, то для тюркского теңге можно найти хорошую этимологию на тюркской же почве. В основе этого названия лежит тюркское название белки тейин, тейин, тин, тин, тийин, тийин, тыйын и т.п. Тюркское название монеты теңге 18 Осы «тиін» мағынасындағы танге сөзі қазақ тіліндегі теңге сөзінің төркіні болуы ғажап емес.