Каржы сауда лексикасы соңғы

234 ТҮРКІ ҚАРЖЫ-САУДА ЛЕКСИКАСЫ Бұларды (моряктарды) келемеж ғып дүрелейді; Кемедегі жалдаптар асып-тасып. Сен неге Жиенбайды дүр деп айттың? «Алды жөн – адасқанның» деген сөзге. Оның да орта бойлы сөз байлығы, Жалдаптан көтерме алып, сатқан бөзше. Тілде жәлдеп болып та айтылады: «Жəлдеп тамыр, маған мойныңды бұршы, деді. Жалдаптан жалдаптық туынды тұлғасы шыққан: Жалдаптық «1) саудагерлік, алыпсатарлық, делдалдық; 2) ауыс. қулық, сұмдық, алаяқтық» (ҚТТС 257). Бізде тіпті міне, Москвада əрі аштық, əрі суық, «ал бұрын таза, сəнді болды, қазір – сауда, жалдаптық », деп жазған ақындар да болды. Бізде бірсыпыра осындай ақындық шығармалар бар. Мұның шегі неден туатыны түсінікті де. Өзінің шығармаларында жалғандық жолға түскен, капита­ листік қоғамда өзін азатпын, бипартиялық əдебиетшімін деп есептейтіндердің буржуазиялық кəсіп иелеріне, жалдаптық баспасөзге тəуелді болатындығы аян (Т. Кəкішев). (Оңдасынов 2010: 66, мысалдар осы автордың сөздігінен алынған). Қазақ говоларында жәлдап деген нұсқасы да тіркелген: Жәлдап 1. (Қ.орда, Арал) «алыпсатар, саудагер»: Жәлдаптарға тамақ жетсе, олар өздері біледі (Қ.орда, Арал). 2. (Қорда: Қарм., Сыр.) «екі саудагердің арасында жүріп пайда түсіруші»: Жәлдаптар базардың маңайынан шықпайды (Қ.орда, Қарм.) (ҚТАС 250). Қазақ тіліндегі басқа мағынаға ие болған жалап сөзі мен төмендегі аспа-жалап қос сөзін осы жалдаппен байланыстыруға болатындай: Аспа-жалап (Қарақ.) «өтірікші, айтқан сөзінде тұрақ жоқ адам»: «Ол аспа-жалаптың сөзіне ерме, қор боласың, балам» (Қарақ.). Аспа-жалап (Түрікм.: Бекд., Алт., Қиян., Красн., Ашх., Таш.) «тез, шапшаң, асығыс»: Бойлай аспа-жалап іспен-ақ шаршадым (Түрікм., Бекд.). Өзбекше аспижаллоб «жылқымен сауда жасаушы, пайдахор, алыпсатар» (Узб.-рус. сл., 1959, 42).